Imágenes de páginas
PDF
EPUB

sveinninn (Nj. 94, 7). fara skaltu, Kálfr (Hkr. 525, 17). vera kann þat, at þú sér ættstærri en hon (Hkr. 162, 7). vera munu ykkr þykkja sakar til, þó at þit ráđit Þórólf af lífi (Eg. 60, 11). sjá kann ek á þessu, at þú ert hollari Agli en Eiríki konungi (Eg. 223, 8).

Hertil hörer (cfr. ovenfor side 217–18), at verbet stilles efter subjektet

a) i eftersætninger;

b) i udtryk som: "siger han” o. l. (samt ætla ek, hygg ek, vil ek o. 1.), naar de stilles efter eller indskydes i en direkte tale 1) (eller subst. sætning).

áđr konungr kæmi af skóginum, lét hann marga menn (OH. 18, 36). þótt ek sjá úskygn, þá er þó sjálf hond hollust (OH. 157, 31) ?).

hefir þú nokkura menn hitt í borginni, segir Arinbjorn, þá er þik muni kent hafa ? (Eg. 217, 25). þokum at skóginum, sagđi hann, ok látum hann hlífa á bak oss (Eg. 168, 8).

fáir ætla ek at þau bindi sárin, er hann veitti (Eg. 65, 17). þau ord bađ Ásta at vit skyldim bera þér (OH. 31, 1). arf minn allan vil ek at taki Þórólfr félagi minn (Eg. 26, 9).

5. Naar en hovedsætning knyttes til et forega aende sideordnet udsagn med ok.

Magnús konungr fór um haustit alt austr til landsenda, ok var hann til konungs tekinn um alt land, ok vard alt landsfólk því fegit, er Magnús var konungr orđinn (Hkr. 518, 34). jarl þakkađi honum vel þessi heit, ok dvaldist hann međ porgný (Hkr. 290, 11). Sigurăr konungr hét ferđ sinni, ok gerđu konungar stefnulag sitt í Eyrarsundi

1) Denne udtryksmaade er i det gamle sprog ikke saa almindelig som nutildags og er væsentlig indskrænket til præs, og imp. af segja.

2) Cfr. sá mađr er kaupmađr skal vera, þá verdr hann leggja sík í margan lífsháska (Kgs. 6, 8). en sá er þetta nemr ok gætir, þá missir sá eigi sannrar spektar (Kgs. 5, 16) - ef mađr skal kaupmađr vera 0. s. v.

[ocr errors]

(Hkr. 685, 6). eigi hljótu vér međalorđaskak af honum Mærakarli, ok væri hann launa fyrir verđr (OH. 157, 34).

Efter ok kan subjektet stilles foran verbet, naar der ligger eftertryk derpaa.

en er hann sagđi ásunum draumana, þá báru þeir saman rád sín, ok var þat gert at beiđa griđa Baldri fyrir allskonar háska, ok Frigg tók svardaga til þess, at eira skyldu Baldri eldr ok vatn (SE. 36, 32). Þórólfr var sárr mjąk en Bárđr meir, ok engi var úsárr á konungsskipinu fyrir framan siglu (Eg. 25, 16).

Ellers findes den ordstilling sjelden.

þeirra sat innast Auđun illskælda; hann var ellztr þeira ok hann hafđi verit skáld Hálfdanar svarta (Eg. 21, 13). eptir þat tók Sigurđr konungr vel viď frændsemi Haralds, en Magnús son hans úþokkađist mjąk viđ hann, ok margir họfðingjar sneru eptir honum (Hkr. 692, 28).

692, 28). eru nú konungi orđ gør, at hann leggi til heilræđi, ok hann kemr ok lítr yfir ráđit hennar (Mork. 70, 28).

Merkeligt er det, at naar sætningen forbindes med et sideordnet udsagn med en, bruges den normale ordstilling (subjektet foran verbet).

síđan toluđu danskir họfåingjar langar tọlur ok snjallar, en bændr svoruđu ok toluđu í mót, søgữu margir, at þeir vildi fylgja Sveini konungi ok berjast međ honum, en sumir neittu (Hkr. 518, 11). þá lét Sigríďr drottning um nóttina veita þeim atgongu bæði međ eldi ok vápnum; brann þar stofan ok þeir menn, er inni váru, en þeir váru drepnir, er út kómust (Hkr. 162, 20). þann vetr fóru menn milli Ólafs konungs ok Sigríðar dróttningar, ok hóf Ólafr konungr þar uppbónorđ sitt viđ Sigríđi dróttning, en hon tók því líkliga (Hkr. 177, 12).

Undtagelse herfra findes i "omvendt ordstilling".

þess strengđir þú heit, Vagn, at drepa mik, en mér þykkir hitt nú líkara, at ek drepa þik (Hkr. 159, 10).

[ocr errors]

margir hans menn lottu hann þess, en eigi at síđr fór hann međ mikla sveit manna (Hkr. 162, 13).

Ellers meget sjelden; f. ex. Hkr. 683, 27: fleiri hlutir urđu þeir í skiptum þeira bræðra, er þat fannst á, at hvárr

í dró sik fram ok sitt mál, ok vildi hvárr vera gårum meiri, en helzt þó friđr milli þeira, međan þeir lifđu, hvor verbet er stillet foran forat udhæves, og Eg. 37, 10: konungr ræddi fátt um þessi tíđendi fyrir monnum, en fannst þat á, at hann mundi trúnađ á festa þessa orđrođu, hvor stillingen er overensstemmende med, hvad der er sagt ovenfor under 2.

Grunden til den forskjellige stilling af sætningsledene efter en og ok maa söges deri, at paa den tid, da denne sprogbrug fæstnede sig, föltes en blot som en tonlös forbindelsespartikel, men ok som et betonet adverbium "videre, fremdeles, desuden", hvorefter der krævedes "omvendt" ordstilling. Men paafaldende er det, at denne ordstilling har kunnet holde sig saa uforandret, efterat ordet er gaaet over til en ubetonet sideordnende konjunktion.

Forholdet er da det samme som ved enda (opr. en þó cfr. Noreen: Aisl. gram. § 117, 2) eg. "og paa den anden side, og desuden, og tilmed”, der efterhaanden gaar over til betydningen "og” eller ”men", samt ved heldr der fra at betyde "heller, mere, meget mere o. l." bliver til "tværtimod” og tilsidst til adversativ partikel "men”. Efter disse ord benyttes altid "omvendt” ordstilling.

Hallgerdr var fengsom ok stórlynd, enda kallađi hon til alls þess, er ađrir áttu í nánd (Nj. 11, 14). cfr. fyrir því at nóttin er eigi afliđin til lykta, enda er dagrinn eigi fulliga kominn (Mar. 58, 28). ok láta þeir sér þat eigi einhlítt, heldr hafa þeir undir sik tekit eigur allra vár frænda (OH. 32, 5). cfr. þvíat eigi elskađi hann þá at eins úvini sína, er hann bađ fyrir þeim, heldr elskađi hann þá, er hann ávitađi þá um útrú (Hom. 75, 33).

2

AKKIV FÖR NORDISK FILOLOGI xvi, XY FÖLJD XII.

17

6. Naar en hovedsætning föies asyndetisk til det frgd, saaledes at det fölgende udsagn slutter sig dertil som umiddelbar fortsættelse uden nogen væsentlig pause i foredraget.

Hákon fór norår til þrándheims, var hann þar til konungs tekinn; váru þeir Eiríkr um vetrinn báđir konungar í Noregi. En eptir um várit dró hvárrtveggi her saman; varđ Hákon miklu fjölmennri; sá Eiríkr þá engan sinn kost annan en flýja land, fór hann þá á brott međ Gunnhildi konu sína ok börn þeira (Eg. 212, 20). Þórólfr Kveldúlfsson ok Eyvindr lambi kómu um haustit heim ór víking, fór Þórólfr til føđur sins, tóku þeir feđgar þá tal sín í milli, spyrr þórólfr eptir, hvat verit hefir í erendum þeira manna, er Haraldr sendi þagat (Eg. 15, 8). þá gipti Eiríkr Vagni Ingibjørgu dóttur Þorkels leiru ok fekk honum langskip gott međ ollum reiđa ok fekk honum skipan til; skildust þeir hinir kærstu vinir; ferr þá Vagn heim suđr til Danmerkr, vard hann síđan ágætr mađr, ok er mart stórmenni frá honum komit (Hkr. 160, 29).

Det forekommer mig, at der neppe kan være tvil om, at i dette tilfælde ok simpelthen er udeladt.

Föies et nyt verbum til et för nævnt subjekt, skal det egentlig tilknyttes med ok; f. ex. þá kom þar dróttning til hans ok skenkti honum sjálf ok lokkađi hann mjok til at drekka ok var hin blíđasta (Hkr. 161, 18). Men der siges ogsaa asyndetisk: Þórólfr kom af fjallinu ofan í Vefsni, fór þá fyrst til bús síns á Sandnes, dvaldist þar um hríđ, fór norđan um várit međ leiði sínu til Torga (Eg. 42, 14).

Paa samme maade tilknyttes en ny sideordnet hovedsætning egentlig med ok, f. ex. Magnús konungr fór um haustit alt austr til landsenda, ok var hann til konungs tekinn um alt land, ok varđ alt landsfólkit því fegit, er Magnús var konungr orđinn (Hkr. 518, 34), men der er intet til hinder for at udelade ok, og udtrykket bliver da:

Magnús konungr fór um haustit alt austr til landsenda; var hann til konungs tekinn um alt land; varđ alt landsfólkit því fegit, er Magnús var konungr orđinn.

Det udsagn, hvortil en sætning med foranstillet verbum saaledes slutter sig, kan være adskilt fra denne ved en mellemkommende parenthetisk indskydelse, men den eiendommelige ordstilling vækker dog forestilling om en nær forbindelse med, hvad der tidligere er sagt, f. ex.

En at skilnađi þeira Arinbjarnar ok Egils, þá gaf Egill Arinbirni gullhringa þá tvá, er Ađalsteinn konungr gaf honum ok stóđ mork hvárr, en Arinbjorn gaf Agli sverđ þat, er Dragvandill hét þat hafđi gefit Arinbirni pórólfr Skallagrímsson, en ádr hafđi Skallagrímr þegit af Þórólfi bróđur sínum, en þórólfi gaf sverdit Grímr lođinkinni, son Ketils hængs. þat sverđ hafdi átt Ketill hængr ok haft í hólmgongum, ok var þat allra sverđa bitrast skildust þeir međ kærleik hinum mesta, fór Arinbjorn heim í Jórvík til Eiríks konungs (Eg. 226, 9 fgg.).

Saaledes navnlig efter en kortere eller længere direkte eller indirekte tale.

Kálfr svarar: ”Ekki tók øx mín til hans”; gekk hann þá í brott ok til hests síns, hljóp á bak ok reid leiđ sína (Hkr. 525, 28). Ástríďr svarar: ”Allir þeir menn, er nokkurir hreystimenn vilja vera, munu ekki æðrast um slíkt En ef menn hafa látit frændr sína með hinum helga Ólafi konungi, eđa sjálfir sár fengit, þá er þat drengskapr at fara nú til Noregs ok hefna þess”

kom Ástríđr svá orđum sínum ok liđveizlu, at fjøldi liđs varđ til með Ástriđi at fylgja honum til Noregs (Hkr. 516, 11 fgg.). Sveinn konungr Alfífuson var þá staddr á Sunnhorđalandi, er hann spurđi hersøgu þessa; lét hann þegar skera upp heror átti konungr þá þing ok tal viđ bændr ok bar þá upp erendi sín, sagđi svá: at hann vill halda til móts viđ Magnús konung, son Ólafs konungs, ok halda viđ hann orrostu, ef bændr

« AnteriorContinuar »