Imágenes de páginas
PDF
EPUB

sem er heiti godkynjađrar fornhetju međ Dönum ‘), og kynni ”Bjarkmarr" ad vera ein tilbreytingin af því nafni (sbr. Berig, Berker, Berchter, Berchtung í gotneskum og þýzkum sögnum), en þótt slíkt sé óvís tilgáta, þá er samt auđsætt, ađ sagan setur hér "Raknar” í náiđ samband viđ Hárek, en þó virđist hann standa skör lægra en Hárekr.

pať eru þannig talsverđar líkur til þess, ađ "Hárekr Bjarmakonungr” í "H. s. Eyst." og fleirum fornaldarsögum ("Bósa s. ok Herrauđs”, "Örvar-Odds sögu”) sé í rauninni sami mađur og Hárekr Danakonungur eldri?), og "Raknarr" frændi hans, er átti ”Raknarsslóđann", sé Ragnarr jarl Háreks konungs, er fór međ mikinn skipaflota til Frakklands árid 845 :). þeir voru báđir uppi fyrir byggingu Íslands, og er því eigi nema edlilegt, þó að Íslendingar hafi ađ eins haft óglöggvar sögur af þeim, međ því ađ starfsviđ þeirra var eigi á ættstöðvum landnámsmanna, og engir íslenzkir menn frá þeim komnir. Þađ hefir eigi orđiđ annað eftir af þeim en óljósar skuggamyndir, sem hafa getac færst land úr landi fyrir áhrifum ímyndunaraflsins.

Annars má þađ furđu gegna, ađ Hárekr Danakonungur eldri skuli ađ mestu eđa öllu hafa gleymst Dönum, þar sem hann hefir þó líklega veriđ atkvæđamikill og voldugur höfdingi og setiđ mjög lengi ad völdum (rúm 40 ár), en þađ mun víst stafa af byltingum þeim hinum miklu, sem ordiđ hafa í Danaveldi á seinna hluta 9. aldar og fyrra hluta 10. aldar, og virtist svo sem frægđ Knýtlinga hafi dregið dimmu á minningu hans, og hafi hann síđan runnid í munnmælum saman viđ "Eirík konung á Jótlandi”, módurföđur Eiríks blóđöxar (Hkr. 63. bls.; Har. hárf. 21. k.), sem kynni ađ hafa veriđ bródir Gorms enska og Hörđa-Knúts, , og sami mađur og "Eohric" Danakonungur á (Austr-)Englandi († 905, sjá Mon. hist. Brit. I. 373). Víst er þađ ađ minsta kosti, ad forndanskir sagnamenn hafa gjört "Horicus” í hinum latnesku sagnaritum (Forn-)Frakka (jódverja) ađ "Ericus” (Erik, Eiríkr), sem ber vott um, að þeir hafi kannast betur viđ Eiríks- en Háreks-nafn á Danakonungum frá 9. öld, og sumir (SRD. I. 13-14, 20-25) telja jafnvel 3 konunga međ Eiríks nafni, þótt Hárekarnir væri ađ eins tveir. Eins hafa þeir breytt "Reginfriđus” (sem árbækur

^) Sbr. "Burghard” Danakonungur hjá Geffrei Gaimar (Mon. hist. Brit. I. 775–76) og "Birkabeyn” i "Havelok the Dane".

2) Sbr. Sigfrid Mórakonungur í Guđrúnarkvæðinu þýzka ("Kudrun") Sigfröđr (Sigifridus) danskur herkonungur, er sat um Paris 885–86, og "Gurmundus rex Africanorum" Gormr enski (Guðrum † 890, sjá Storm: Krit. Bidr. I. 193—96).

3) A. Ragnarr ("Ragnerus" "Reginarius”, † 845) er víkingur mikill, jarl Háreks konungs (i Danmörku); herjar á fjarlæg lönd (kristna þjóđ á Frakklandi); hefir mikinn skipaflota (120 skip tals ef taldir eru 25 menn á skipi, kemur út talan 3000 -); fær ill afdrif eftir heiðnum hugmyndum (verđur fyrir gremi landvætta og deyr af blódkreppu). B. "Raknarr" er víkingur mikill, frændi Háreks konungs (ả Bjarmalandi); herjar á fjarlæg lönd (jötna viđ Dumbshaf); hefir eitt afar-stórt skip (tirætt ađ rúmatali 15 menn í hálfrými 30 i rúini 3000 als); fær ill afdrif eftir kristnum hugmyndum (gengur kvikur í haug og er unninn þar).

. Frakka segja að fallid hafi áriđ 814) í ”Ragnar loðbrók” og slengt saman viđ hann öðrum höfdingjum međ líkum nöfnum (sbr. Bugge: Bidrag t. d. æ. Skalded. Hist. 79—85. bls.). Þađ má teljast fullsannađ, ađ Danir hafi ofiđ hinar óglöggvu endurminningar sínar um Ragnar jarl, er fór herferð til Frakklands og dó 845, saman viđ sögu ”Ragnars loðbrókar", en aftur á móti hafa Íslendingar auđsjáanlega gjört glöggvan greinarmun á þessum tveimur söguhetjum, enda virđast þeir ekki heldur hafa blandađ saman Háreki konungi og Eiríki konungi af Jótlandi, þótt bæđi menn og atburdir frá þessum fjarlægu tímum hafi eđlilega sveipast þoku í minni þeirra. Víkinga-öldin var hetju-öld Norđurlanda-búa, og víkingar þeir, sem mikilvirkir voru og auđnusamir, hafa flestir orđiđ mjög glæsilegir í minni manna á seinni öldum, en þó er jafnframt getiđ um illmenni međal þeirra, og fylgdi slíkum mönnum oftast eitthvert gæfuleysi. Nú var enginn víkingahöfdingi í fornum sögum frægari en

[ocr errors]

"Ragnarr lođbrók” vegna ættar sinnar og ríkis, afreksverka og kynsældar, en hins vegar sýnast Íslendingar hafa haft óljósa vitneskju um einhvern annan Ragnar, sem óhróđur hefir náđ ađ festast viđ, hvort sem hann hefir átt þađ skiliđ eđa ekki. Frá sjónarmiđi hinna kristnu sagnamanna á Íslandi blöstu viđ tvær hliđar á víkingalífinu, önnur björt og glæsileg, ljómandi af hreysti og hugrekki, og hefir "Ragnarr lodbrók” orđiđ þeim megin, en hin svört og skuggaleg, flekkuđ af blóđi saklausra manna, kirkjuránum og kristnispellum, og þeim megin hefir eigandi "Slóđans” lent. Fyrndin og kynsældin hefir varpað frægđarljóma yfir hinn eldra Ragnar (föđur Ragnarssona ɔ: Ragnar Álfsbana, er virđist hafa veriđ uppi áđur en kristni kom á Norđurlönd), en munkahatriđ náđ ađ brennimerkja minningu hins yngra (Ragnars jarls Háreks konungs, er var uppi, þá er megn barátta stóð í átthögum hans milli kristni og heiđni, og ofsótti sjálfur kristna menn). Hann hefir orđiđ ađ meinvætt, sem ríkir í hinum yztu óbygđum norđurættar (Hellulandi, er var nokkurskonar kynjaland í norđri "Biarmia ulterior" hjá Saxa (8. bók, 422. bls.), þar sem als konar óvættir áttu heima, sbr. V. R.: Germ. Myth. I. 424). Þađ var trú fornmanna, ađ hin heiđnu gođ flýđi undan kristninni til norðurættar (Fms. II. 187, 231), og var þá eđlilegt, ađ þeir léti vini þeirra fara sömu leiđina, enda kemur eigandi "Raknarsslóđa" (í Bárđar sögu Snæfellsáss) til Ólafs konungs líkt og Óđinn og Þórr, til að glettast viđ hann og bjóđa honum

, , byrginn, og Odinn er í verki međ honum (Raknari), en þeir fara auđvitađ halloka fyrir afli kristninnar, eins og öll tröll og heiđnar vættir. Til ađ greina þessa tvo nafna (hinn kynsæla þjóđkonung Ragnar "lođbrók” og eiganda "Slóđans”) hvorn frá öðrum, hefir jafnvel veriđ reynt ađ gjöra mun á nöfnum þeirra, og hefir latmæliđ "Raknaslóđi” stutt ađ því, ađ eigandi "Slóđans” hefir nálgast hinn forna sækonung Rakna, og veriđ jafnvel nefndur Rakni, en þó oftar Raknarr

(sbr. Þyrni (réttara: Þyrui) Fms. I. 2 = porný Hkr. 46. bls. (Hálfd. sv. 5. k.) "systir Þyri Danmarkar bótar”).

Annars er þađ sameiginlegt međ "Raknari” og ”Ragnari lodbrók”, ađ báđir eiga son, sem Agnarr heitir ). En af Agnari syni "Ragnars lođbrókar” hafa gengiđ alt ađrar sögur en af nafna hans, sem talinn er sonur eiganda Raknarsslóđa í Hálfd. 8. Eyst. 26. k., og þessi saga sögđ um hann þar: "Hann kom til Hálogalands, ok var hinn mesti spellvirki; hann dró saman fé mikit, ok at síđustu gerđi hann sér haug mikinn, ok gekk þar í kvikr, sem fađir hans hafđi gert, međ alla skipshöfn sína, ok tryldist á fénu”. Í Gullþóris sögu 3. k. er nálega hin sama saga sögđ um "Agnar berserk, son Reginmóđsa) hins illa”, enda virđist þađ, sem H. s. Eyst. segir um niđ

ja Agnars konungs, er "réđ fyrir Gestrekalandi ok öllum ríkjum fyrir austan Kjöl”, styđjast ađ nokkru leyti vid sömu sögusögn og þessi kafli Gullþ., en þó ber svo margt á milli %), ađ eigi mun frásögn H. s. Eyst. vera tekin eftir Gullþ., heldur hvortveggja frásögnin bygd á alþýdlegum munnmælum, er tengd hafa veriđ viđ haug Agnars á Hálogalandi. Mun þađ upphaflegt, ađ Agnarr sá hafi veriđ ættađur austan úr Svíþjóđ (eftir Gullþ. er hann sonur "Vieru *)) hinnar þungu, Gudbrandsdóttur af Járnberalandi", en eftir Hálfd. s. Eyst. sonarsonur "Agnars konungs af Gestrekalandi), og þar sem sögur greinast um nafn föđur hans, þá er þess ađ gæta, ađ "Reginmóđr” og ”Ragnarr" eru skyld nöfn, og Þađ lá nærri, ađ gjöra "Agnar son Reginmóđs hins illa" ađ syni Ragnars þess, er var frægur ađ illu einu, og sagt var, ađ gengiđ hefdi í haug međ skipshöfn sína, eins og Agnarr, og svo gat líka endurminningin um Agnar Ragnars son Mlodbrókar” og Agnar Ragnars son rykkils (Fms. V. 268.)

en í

1) Þađ er eftirtektarvert, ađ eina danska konungatalið, sem nefnir "Ragnar Álfsbana”, kallar einn af sonum hans Agnar (Hagnar SRD. I. 28, Hagnær Gmld. Krön. 26).

2) Þetta nafn mun varla hafa tíðkast í Noregi (né á Íslandi), Danmörku finst Regnmoth (0. Nielsen: Oldd. Personnavne) og í Svíþjóđ kemur fyrir "Reghimodis” sem konunafn á miđöldunum (Dipl. Suec. IV.).

3) Eftir Gullý. sýnist Agnarr eigi hafa getađ átt neitt skylt viđ Val og sonu hans, en Hálfd. s. Eyst, lætur þá vera frændur og félaga, og berjast viđ þá bræđur Sigmund og Odd skrauta, er Gull}. kallar hálfbróđur Agnars.

4) Mundi eigi nafn þetta geta verið af sama toga spunnið og rússneska konunafnið: "Vera”?

" stutt ađ því, ađ hér yrđi málum blandađ og nöfnunum ruglađ saman. Má og vel vera, ađ Ragnarr jarl Háreks konungs hafi veriđ niđji Agnars Ragnarssonar, sem sagt var ađ barist hefđi til ríkis í Svíþjóđ (Ragnars s. lođbr. 9. k., Saxi, 9. b. 464.) og gat því orđiđ ađ "Agnari konungi á Gestrekalandi” í skröksögum seinni alda.

það er nú viđurkent af mörgum fræðimönnum, ađ bak viđ "Ragnar lođ brók” standi fleiri en einn fornmađur, er runniđ hafi saman í eitt í móđu myrkra og fjarlægra alda (sbr. Bugge: B. S. H. 79—85. bls. ?)), en ađ öðru leyti eru sundurleitar skođanir um ræturnar ađ sögu hans, sem virđast liggja úr ýmsum áttum (sbr. Storm: Krit. Bidr. I. 82—86, 90-92, og Tím. Bmf. XI. 20, 79). Hér á undan hefir veriđ vikiđ nokkuđ á þađ, hvernig Danir hafa heimfært til hans herför Ragnars jarls til Signu (Parísar), en Íslendingar gjört úr þeim Ragnari haugbúa norður í Hellulandsóbygđum, og greint hann vandlega frá föđur Ragnarssona ("Ragnari loðbrók”). þessi Ragnarr (jarl) virđist því

) međ engu móti geta veriđ sá höfdingi, ("Þengill”), sem Bragi gamli orti um Ragnarsdrápu, er Íslendingar hafa varđveitt brot úr, heldur má ætla, ađ Ragnarr Sigurdarson, sem nefndur er í drápunni, sé hinn sami og "Regner Alfbane” í Cod. run. (Ser. I. run. 2)), sem hefir getađ fengiđ viđurnefni

1) Bugge virđist telja þađ fjarstæđu, ađ Bragi gamli hafi ort bæđi um Ragnar og sonarsonarson hans (Björn at Haugi, B. S. H. 90), en eigi þarf Þađ ađ þykja svo kynlegt, þá er þess er minst, ađ Franz Jóseph I Austurríkiskeisari kom til ríkis á (ofanverđum) dögum Nikolásar I. Rússakeisara, og ræđur enn ríkjum á (öndverđum) dögum sonarsonarsonar hans (N. II).

2) Í Gmld. Krön. 26–27 er hann nefndur Rægæn (Ræghin, Rægnær) Alf sön, og mun sú breyting gjörđ til ađ tengja hann viđ næsta konung á undan, eins og títt er í dönskum konungatölum (Storm: Krit. Bidr. I. 56).

7

« AnteriorContinuar »